Elinizde bulunan kitap, mezhep hikâyemizin Eş'arî ayağını tanıtmayı ve okuyucuyu
Eş'arîler, onların ilişkileri, amaç ve gündemleri hakkında bilgi ve fikir sahibi kılmayı
amaçlamaktadır. Burada Eş'arî tarafgirliği, telkin ve övgüsü yapılmadığı gibi aleyhtarlığı
da söz konusu olmamış; mezhepler tarihi yöntemi olan objektif olma ve analitik biçimde
değerlendirme esas alınmıştır. Mezhepler tarihi yöntemine göre sadece nakletmek
veya eleştirmek yahut övmek bilim değildir. Nakletmenin yanı sıra çapraz okumalarla
arka planı gösterip değerlendirmek, temellendirmek ve bağlantılarını ve boyutlarını
göstermek de gerekmektedir. Elinizdeki kaynak da tam olarak bu zeminde ve bu
prensiple hazırlanmıştır.
Kitapta başlangıcından bugüne Eş'arîlik çemberinde duran veya buraya katkı sunan
ulema tanıtılmaktadır. Eş'arî gelenek içerisinde yer alan veya öyle olduğu bilinen bütün
âlimleri ve görüşlerini ayrıntılarıyla vermek bu çalışmanın, öngörülen kapsamını aştığı
için bu gelenekte iz bırakmış âlimlerin biyografi ve görüşlerini vermekle yetindik.
Eserde, Eş'arî âlimlerin biyografileri, eserleri ve düşünsel gündemleri kısaca ele alınmış;
Eş'arîliğe katkılarına ve dolayısıyla mezhepler tarihindeki konumlarına değinilmiştir.
Bir başka ifadeyle bu çalışma, meşhurların yanı sıra Tabakât eserlerinde yalnızca birkaç
cümle ile zikredilen fakat Müslüman ilim geleneğine önemli katkılar sunmuş çok
sayıda âlimi kapsayarak kronolojik biçimde Eş'arî kelamcıların tanıtımını yapmaktadır.
Tanıtımı yapılan birçok ismi ilk defa gün yüzüne çıkarmakta olan eserimiz, dört ana
başlıktan oluşmaktadır. Genelde Kelâm ve Mezhepler Tarihi akademisyenlerinin yazdığı,
klasik ve çağdaş dönemden 200'den fazla kelamcının: 1- hayatını ve yaşadığı ortamı
2- eserlerini ve hakkındaki çalışmaları 3- düşüncelerini ve bunların tartışmalarını
4- Eş'arî geleneğe katkılarını (mezhepler tarihindeki yerini) irdelediği bu çalışmayı
büyük bir emek ve titizlikle hazırladık. Buna göre eserimiz dört sacayağından oluşmakta
ve günümüz uleması sayılan yazarlar, her bir başlığı diğerine feda etmeden veya
birinin diğerini gölgelemesine müsaade etmeden altını akademik bir titizlik ve analitik
bir ruhla doldurup değerlendirmiş durumdadır.
120 kadar akademisyen âlimin katıldığı bu çalışma, Türkçe yazılmış önemli bir
Tabakât-Terâcim ve kısmen Mu'cem ile Cerh/Tadil ve Ensablar gibi biyografik bir eserdir.
Hatta hocalarımızın perspektifi ile bu eserimiz: 1- menkıbe ve mitolojiden arınmış
2- sırf nakil ve takdir veya tenkid ile yetinilmeden hazırlanmış, sahasında mümtaz
bir kaynak niteliği taşımaktadır.