İslâmî ilimlerin gelişimi ve tarihî seyri açısından önem arzeden bazı dönemler
vardır. Örneğin tedvin ve tasnif dönemi olarak kabul edilen hicrî
II. ve III. asırlar, hadis ilmi açısından böyledir. Memlükler devletinin hüküm
sürdüğü VII. asrın ilk yarısından X. asra kadar olan zaman dilimi de
İslâmî ilimlerin geneli, özellikle de hadis ilmi açısından oldukça önemli
ve araştırılması gereken bir dönemdir. Zira Mizzî (ö. 742/1341), Zehebî
(ö. 748/1348) ve İbn Hacer'in (ö. 852/1449) de aralarında bulunduğu
hadis tarihinin meşhur isimleri bu dönemde yaşamış, hadis ilminin usûl,
şerh ve ricâl alanındaki muteber kaynaklarından birçoğu bu dönemde
telif edilmiştir. Memlükler döneminin hadis ilmi açısından dikkat çeken
bir diğer özelliği ise hadis meselelerine dair dönemin ileri gelen muhaddisleri
arasında yaşanan tartışmalardır. Daha çok VII. ve VIII. asırlarda
yaşanan bu tartışmalar, İbnü's-Salâh'ın (ö. 643/1245) Ulûmü'l-hadîs'i
(Mukaddime) üzerine kaleme alınan ihtisar, nüket ve şerh türü eserlerde
kendini göstermektedir. Tartışmaların muhteva ve mahiyeti, hadis
ilimlerinin tarihî seyrine vakıf olabilmek için önem arz etmektedir. Bu
çalışma bir giriş ve iki bölümden oluşmaktadır. Girişte Memlükler döneminin
siyasî, ictimâi, dîni ve ilmî durumuna dair bilgiler verildikten sonra
çeşitli yönleri ve hadis ilmine katkıları açısından Bedreddin ez-Zerkeşî
(ö. 794/1392) tanıtılmıştır. Memlük hadis uleması arasında gerçekleşen
hadis ıstılahlarına dair tartışmalar birinci bölümde, bazı hadis meselelerine
dair tartışmalar ikinci bölümde tetkik edilmiştir. Tartışmalar,
İbnü's-Salâh merkezde olmak üzere Zerkeşî öncesi ve sonrası şeklinde
kronolojik olarak tahlil edilmiştir. Bununla birlikte, İbnü's-Salâh'ın Ulûmü'l-
hadîs'i üzerine yazmış olduğu en-Nüket adlı eseri ile hem usulcü
hem de hadisçi kimliğinin sağladığı ilmî yetkinlikle ortaya koyduğu
farklı yaklaşımlar ve çıkarımlarla dikkat çeken Zerkeşî'ye ve onun görüşlerine
ayrı bir yer verilmiştir. Tartışmalar incelenirken mezkûr âlimlerin
hadis usulüne dair eserleri mukayese edilmiş, Zerkeşî'nin hadis meselelerine
dair çıkarım ve yaklaşımlarına ve bunların kendinden sonraki
döneme etkilerine ayrıca dikkat çekilmiştir. Böylece hadis meselelerine
farklı açılardan yaklaşılmasının önemine işaret edilmiştir.