Türk Aydınlanması'nın öncü isimlerinden Celal Nuri İleri, İttihad ve Terakkî'nin 1911'de Selanik'te düzenlenen dördüncü kongresinde sunmuş olduğu raporda şunları söylüyordu:

"Avrupa, Cihan'ın dört tarafında hâkimiyetini sürdürmek için, biçimlendirdiği ve somutlaştırdığı medeniyeti, sömürge halklarına yaymamak yolunu seçmiştir, ta ki bir gün gelip o halklar da Avrupa silahıyla, Avrupa ilim ve irfanıyla donanarak Avrupalıları memleketlerinden atmasınlar...

Sözün özü, bu süregelen musibetlerden, bu ardışık felaketlerden, millî izzet-i nefse pek ağır gelen tecavüz ve hürmetsizliklerden kurtulmamız isteniyor ise, bir an geçirmeden, 'hayat mücadelesi'nde Avrupalılara karşı gelebilmek için, onların silahlarını ve araçlarını kesinlikle, kayıtsız ve şartsız olarak kabulde tereddüt etmemeliyiz."