Elmalılı Ümmî Sinan Hazretleri'nin irşâdında yetişmiş beş büyük Hak erinin seyr ü sülûk tecrübelerini bir araya getiren Beş Er Külliyâtı'ndaki dîvânlardan biri; Çavdaroğlu Müftî Dervîş'in Divân-ı İlâhiyât'ı... Çavdaroğlu Müftî Dervîş Ahmed Efendi 16. ve 17. asırlarda Kütahya'da yetişen Yûnus gönüllü mutasavvıflardan biridir. Çavdaroğlu Kalburcu Şeyhi Ahmed Efendi'nin torunu, Ümmî Sinan Hazretleri'nin dervîşi ve halîfesi, Niyâzî-i Mısrî, Gülâboğlu Mehmed Askerî, Ahmed Matlaî ve Muslihiddîn Şeyhî'nin yol kardeşi, Gaybî Sun'ullah'ın Hazretleri'nin babası olmak gibi özelliklere sahiptir. Türk Tasavvuf Tarihi ve Edebiyatı alanında "Beş Er" diye şöhret bulan şahsiyetlerin şiirlerinde ortaya koydukları üslûp ve görüşlerin tam ortasında yer alan Çavdaroğlu Müftî Dervîş, medrese tahsili görmesine, senelerce Kütahya Müftülüğü yapmasına rağmen şiirdeki dili itibariyle tam bir halk adamıdır. O, diğer yol kardeşleri ve silsilesinden gelen mürşidleri Sinân Ümmî, Eroğlu ve Vâhib Ümmî Hazretleri gibi Çavdarlu Yörüklerinin konuşmalarını şiire taşıyarak Anadilimiz Türkçe'yi Rabçe hâline getiren Yûnus Emre muakkiplerinden biridir. Çavdaroğlu'nun nutk-ı şerîfleri, muhatabıyla senli benli konuşurcasına hemen şu anda söylenivermiş kadar doğal ve sadedir. Vahdet-i vücûd idrâki gibi, aşk ve nefs bilgisi gibi çetrefilli mes'eleleri böylesine arı-duru bir kelâmla anlatmak herhalde kerâmet-i evliyâdan bir cüz olsa gerektir. Çavdaroğlu'nun şiiri haza "İlâhî"dir. Şairlerin kendilerine özel kavramlar kullandıkları bir ortamda, hakikati çıplak bir Türkçe ile anlatan mutasavvıfın bu özelliğini herhalde içinde yaşayıp büyüdüğü "Yörük/Türkmen" kültürünün canlılığında ve güzelliğinde aramak gerekir. Fakat onun bu üslûbunun arkasında hiç şüphesiz Yûnus Emre gibi bir öncü vardır. Çavdaroğlu Türkçe'yi arşa kanatlandıran Yûnus muakkiplerinden biri olmak hasebiyle Türk-İslâm Tasavvuf Edebiyatı bünyesinde incelenmeye değer bir şahsiyet olarak karşımıza çıkmaktadır. Elinizdeki eserde onun "Divân-ı İlâhiyât"ını bulacaksınız.