Türkçülük ve Türk milliyetçiliği, Türkiye Cumhuriyeti'nin ilanından sonra her kesim tarafından aynı anlamda kullanılan kavramlardı. Türkçülük/Türk milliyetçiliği kurucu ideolojiydi ve devlet yetkilileri, resmî söylemde Türkçülük kavramını sıklıkla kullanmaktaydılar. Kavramların kullanımı, Türkiye'de millî devletin kurumsallaşması çalışmaları ve dış politik dengelerin de etkisiyle zamanla farklılaştı. İki savaş arası dönem ve İkinci Dünya Savaşı yılları, Türkçülük ve Türk milliyetçiliği anlayışlarına doğrudan etki etti.
Dönemin politik tartışmaları içerisinde Türkçülük; Türklüğün kadim tarihini, Türkiye dışındaki Türklerle hem kültürel ilişkiler hem de karşılıklı siyasi politikalar geliştirilmesi gerektiğini savunan ve Pantürkçü izleri belirgin bir ideal, ideoloji veya dünya görüşü olarak farklı şekillerle tanımlanan bir anlayıştı. Milliyetçilik ise mevcut sınırlar ve siyasi yapı içerisinde bütünlüğü korumayı hedefleyen, Türkçülüğün özellikle yurt dışında yaşayan Türklerle ilgili kültürel ve siyasi hedeflerine gerek görmeyen, daha çok Türkiye Cumhuriyeti'nin bütünlüğü ve vatandaşlık esaslı bir millî birlikteliği savunan muhtevadaydı.
Türkiye'de Türkçülük ve milliyetçilik konusunu 1923-1980 yılları arasını kapsamak kaydıyla tahlil edecek ve üç ciltten oluşacak serinin ilk kitabı olan bu çalışma; aynı anlamdaki bu iki kavramın anlam farklılaşması süreçlerini değerlendirirken, farklı milliyetçilik anlayışlarının şekillenmesine sahne olan tek parti dönemi politikaları ve kültürel Türkçülük/milliyetçilik çalışmalarına odaklanmaktadır. Bir yandan millî devleti güçlendirmeye yönelik kanun ve uygulamaları çerçevesinde resmî yetkililerin söylemleriyle devletin milliyetçilik anlayışı şekillenirken; diğer yandan devletin söylemlerinden farklı Türkçülük ve milliyetçilik anlayışları gelişmiştir. Elinizdeki çalışma, tüm bu anlayışların karşılaştırmalı olarak ele alınmasını; aralarındaki geçişkenliklerin, benzerliklerin ve ayrılıkların ortaya konulmasını amaçlamaktadır.